عبدالله ابن لطف الله ( حافظ ابرو )
مقدمهء مصحح 55
زبدة التواريخ ( فارسى )
ذوى الارواح همه جا " آن " است . . . لغات مغولى زيادتر از قديم است » . « 1 » احسان يارشاطر معتقد است كه : « در اين دوره تكلف در شعر و نثر رواج داشته بيشتر كتب نثر كه در اين زمان تدوين شده متكلف است اما بايد اين نكته را هم در نظر داشت كه همهء آثار نثرى را نمىتوان مشمول يك نظر كلى قرار داد » . « 2 » اما دكتر ذبيح الله صفا ، نثر حافظ ابرو را در مقايسه با ساير مورخان اين دوره چنين نقد مىكند : « نثر حافظ ابرو در همهء اين آثار بسيار روان و عارى از تكلف است و نويسنده به قول خود از « درر الفاظ و دقايق معانى نصيبى كامل و حظى شامل ندارد و از استعارات غريب و تشبيهات عجيب كه وجوه محاسن كلام است بىبهره مانده » ، بههرحال او خلاف مورخانى كه پيش از وى در قرن هفتم و هشتم سرگرم كار بودند ، در تأليف كتابهايش نثر منشيانهء متكلف ندارد و سادهنويسى است كه توجه عمدهء خود را معطوف كرده است به بيان مطالب و سعى در درستى آنها و شايد به همين سبب باشد كه خطاهاى جارى در انشاء مؤلفان عهد تيمورى كمتر بر قلم او رفته است » . « 3 » دكتر صفا در گنج و گنجينه نيز همين نظريه را تأكيد مىكند كه « حافظ ابرو از مورخان معتمد و بزرگ ايران شمرده مىشود و كتابهايش با نثرى روان و درست نگارش يافته است » . « 4 » دكتر آفتاب اصغر نويسندهء پاكستانى كتاب تاريخنويسى فارسى در هند و پاكستان در عصر تيموريان بزرگ ، معتقد است كه : « طرز نگارش زبدة التواريخ حافظ ابرو ساده و بىتكلف است » . « 5 » ويژگى نثر ادبى زبدة التواريخ به نظر مىرسد كه شيوهء نثر حافظ ابرو همان است كه ملك الشعراى بهار آن را " سبك ميانى " ناميده است ، زيرا وى نخواسته است به يكباره خود را از سبك
--> ( 1 ) . محمد تقى بهار ، سبكشناسى ، ج 3 ، ص 211 . ( 2 ) . احسان يارشاطر ، شعر فارسى در عهد شاهرخ ، ص 119 . ( 3 ) . ذبيح الله صفا ، تاريخ ادبيات در ايران ، ص 488 . ( 4 ) . ذبيح الله صفا ، گنج و گنجينه ، ص 475 . ( 5 ) . آفتاب اصغر ، تاريخنويسى فارسى در هند و پاكستان در عصر تيموريان بزرگ ، 1364 ، ص 17 .